2012-10-26
(Nie) znajomość prawa szkodzi? O dozwolonym użytku w praktyce prawniczej

Na gruncie obecnej Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przepisy o dozwolonym użytku nie należą do najłatwiejszych w lekturze. W praktyce, ich wykładnia wywołuje szereg wątpliwości. W świetle art. 23 Ustawy okazuje się, że w życiu codziennym, nie tylko zwykły obywatel Kowalski może naruszać prawo, ale i mecenas Kowalski też może być z nim na bakier.

Art. 23 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwala na nieodpłatne korzystanie z pojedynczych egzemplarzy rozpowszechnionych utworów (czyli upublicznionych za zgodą twórcy) przez krąg osób pozostających w związku osobistym „w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego”. Obrazowo, przedstawia to poniższy schemat.

 

Pytanie: czy na podstawie tego przepisu prawnik może wykonać kopię artykułu z czasopisma prawniczego? I dalej – czy może taką kopię udostępnić innemu prawnikowi w ramach jednej kancelarii? 

Wieloznaczność regulacji

Przywołany art. 23 Ustawy nie wyjaśnia jednoznacznie, czy w ramach „korzystania z pojedynczych egzemplarzy” mieści się sporządzenie kopii. Dopiero całościowa analiza przepisów, zwłaszcza art. 20 i 201 Ustawy, a także przepisu art. 5 ust. 2 lit. b Dyrektywy 2001/29/WE pozwala ustalić, że zwielokrotnienie utworu mieści się w granicach dozwolonego użytku, aczkolwiek z trudnym do zinterpretowania ograniczeniem ilościowym. W literaturze wskazuje się że „pojedyncze egzemplarze” to „kilka kopii”, oraz że nie może być to „większa ilość”.

Art. 23 nie wyjaśnia także, czy cele zawodowe mieszczą się w granicach własnego użytku osobistego. W komentarzu do art. 23 ustawy (Lex, 2011), przywołując przykład zawodu lekarskiego, prof. Elżbieta Traple wskazała, że tak długo, jak osoba dokonująca zwielokrotnienia dzieła w celach zawodowych korzysta z uzyskanej odbitki tylko w kręgu osób określonych w art. 23 ust. 2, tak długo takie działanie objęte jest zakresem działania przepisu o dozwolonym użytku osobistym: „Istotne jest bowiem, że z uzyskanej odbitki lekarz ten nie będzie korzystał poza kręgiem osób określonych w art. 23 ust. 2”.

Jednak jak wielu lekarzy i prawników sporządza kopie artykułów, związanych z ich działalnością zawodową, dla rodziny i przyjaciół? Prawnik wykona kopię artykułu zazwyczaj w związku z swoją pracą zawodową i sprawami, którymi aktualnie się zajmuje, i do wyjątków należy zaliczyć prawników, którzy kopie artykułów sporządzają wyłącznie w celu przygotowania np. własnej pracy naukowej, co łatwiej byłoby wpasować w pojęcie „użytku osobistego”. Czy takiej osobie postawić zarzut przekroczenia granic dozwolonego osobistego użytku? O ile można bronić takiej sytuacji, to już niewątpliwie naruszeniem przepisów o dozwolonym użytku będzie udostępnienie wykonanych odbitek/skanów artykułu w gronie prawników pracujących w danej kancelarii. W takim wypadku trudno jest już twierdzić, że korzystanie z utworu odbywa się w ramach stosunku towarzyskiego. Ale nie znajdziemy chyba prawnika, który pracując w jakiejkolwiek wieloosobowej kancelarii, może z ręką na sercu potwierdzić, że nigdy nie „podzielił się” z współpracownikami kopią artykułu z jakiegoś czasopisma i że nie miało to nic wspólnego z konkretną sprawą żadnego z klientów. 

Korzystanie z baz danych

Przy okazji warto poruszyć temat dozwolonego użytku w kontekście korzystania z baz danych. Coraz częściej prawnicy korzystają z np. orzecznictwa lub piśmiennictwa poprzez prawniczą bazę danych typu Lex czy Lex Polonica, nawet, gdy w ich bibliotece znajduje się papierowy egzemplarz czasopisma z danym artykułem. Decyduje o tym przede wszystkim łatwość i szybkość wyszukania danego artykułu.

Przy korzystaniu z odpłatnych baz danych należy pamiętać, że zakres uprawnień użytkownika wynika w zasadzie wyłącznie z treści umowy, gdyż dozwolony użytek baz danych został w ustawie o ochronie baz danych bardzo ograniczony.

W ramach ćwiczenia praktycznego proponujemy samodzielne ustalenie zakresu, w jakim użytkownik (kancelaria prawna) może korzystać z treści takiej bazy na podstawie stosownych regulaminów lub umów. Warto samemu sprawdzić, czy np. można będąc w zgodzie z umową rozdać uczestnikom odpłatnego szkolenia dla klientów kancelarii wydruki z takiej bazy danych. Wnioski mogą być zaskakujące. 

Korzystanie z utworów w toku postępowań sądowych

Art. 332 Ustawy prawo autorskie zezwala na korzystanie z utworów na potrzeby prowadzenia postępowań administracyjnych i sądowych. Mowa tutaj o wszelkich rodzajach utworów (nawet nierozpowszechnionych), z ważnym jednak wyłączeniem programów komputerowych.

Czy określonym powyżej zakresem dozwolonego użytku objęte jest korzystanie z utworów w ramach doradztwa prawnego, które nie dotyczy wprost postępowania sądowego? Wyobraźmy sobie, że prawnik ma dostarczyć klientowi opinię prawną, w ramach której analizuje cudze utwory np. w celu ich porównania z innymi. Zazwyczaj będzie wymagało to zwielokrotnienia takich utworów. Czy jeśli do procesu ma dopiero dojść (a być może nie dojdzie nigdy), to czy można taką sytuację zakwalifikować jako spełniającą przesłanki ww. przepisu? Jeśli strony zawrą ugodę pozasądową, czy korzystanie z cudzego utworu będzie w takim przypadku legalne? A warto zwrócić uwagę, że takim utworem może być chociażby projekt graficzny strony internetowej. Oczywiście problem rozwiązuje przyjęcie, że tego typu korzystanie objęte jest dozwolonym użytkiem prywatnym, ale wówczas wracamy do pytania, czy na pewno użytek zawodowy może być traktowany tak samo jako użytek osobisty.

Wydaje się więc, że problem rozbieżności pomiędzy literalną wykładnią przepisów o dozwolonym użytku a praktyką, dotyczy także samych prawników. Zagadnienia dozwolonego użytku były szeroko dyskutowane w ramach warsztatów dotyczących nowelizacji prawa własności intelektualnej, zorganizowanych przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Podsumowaniem prac jest raport otwarcia z 15 czerwca 2012 r., który zawiera szereg różnorodnych i nie do końca zgodnych ze sobą propozycji modyfikacji przepisów, w tym także uregulowań odnoszących się do instytucji dozwolonego użytku. Proponowane zmiany nie rozwiewają jednak wszystkich wątpliwości praktycznych, wynikających z aktualnego kształtu stosowanych obecnie uregulowań. Oczywiście czas pokaże, czy i jak postulaty zawarte w raporcie zostaną przełożone na propozycje konkretnych rozwiązań. Pytanie pozostaje, kiedy to nastąpi i jak stosować obowiązujące regulacje do tego czasu.

 

 

Współautorami tego wpisu są: Tomasz Zalewski i Anna Karwowska.


Komentarze
Robert Ratajczak: Witam, Mimo poglądu autorki wpisu oraz autorów doktryny broniłbym poglądu, iż jednak w przykładzie dotyczącym poszczególnych pracowników kancelarii prawnej czasem będziemy mieli do czynienia z dozwolonym użytkiem. Ustęp 2 art. 23 PrAut mówi o bliżej niesprecyzowanym związku osobistym, przykładowo jedynie wskazując na stosunki towarzyskie, pokrewieństwo i powinowactwo. Nie można przecież wykluczyć, że między prawnikami danej kancelarii istnieje swoistego rodzaju stosunek osobisty. Stosunki między partnerami firm prawniczych a nierzadko między partnerami i prawnikami często są oparte na dłuższych relacjach i wzajemnej współpracy. Stosunki i relacji w firmach prawniczych wyglądają przecież trochę inaczej aniżeli w typowym zakładzie pracy. Oczywiście sytuacja inaczej będzie oceniana w bardzo dużej kancelarii o zasięgu międzynarodowym, inaczej zaś w kilkunastoosobowym zespole. Niewątpliwie stosunki w kancelarii prawnej nie będą stosunkami towarzyskimi w rozumieniu ww. przepisu (choćby ze względu na formalne podporządkowanie wynikające ze stosunku pracy), ale nie można wykluczyć że będą innymi niż 3 ww przykłady stosunkami osobistymi. Z drugiej strony pozostaje trudność związana z dość ścisłą interpretacją wszelkich odstępstw od generalnej zasady wynagrodzenia dla autorów lub osób uprawnionych z utworów. Tak czy inaczej, niewątpliwie byłby to ciekawy kazus dla prawnika. Pozdrawiam
2012-11-05

Tomasz Zalewski (autor): Dziękuję za komentarz. Pytanie jednak, czemu prawnicy (i lekarze) mieliby być traktowani w szczególny sposób? W analogiczny sposób, wykorzystując argumentację o "związku osobistym", można by bronić tezy, że każdy zespół ludzi pracujący wspólnie nad jakimś projektem może powoływac się na użytek prywatny, nawet, gdy odbywa się to w ramach działaności gospodarczej. To właśnie chcieliśmy pokazać - że omawiane przepisy trzeba naciągać do granic możliwości, żeby usprawiedliwić powszechne zachowania, których nikt nie ma zamiaru się wyrzec.
2012-11-06




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Parts Store komentuje Strategia i jeszcze raz strategia
Archiwum
2019
Tagi
prawo autorskie (33)e-commerce (20)Internet (18)artykuły prasowe (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)dane osobowe (13)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)cloud computing (12)e-sklep (11)znaki towarowe (11)regulaminy (11)opłaty reprograficzne (11)e-handel (11)sklep internetowy (11)numer IP (10)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)e-sprzedaż (9)własność intelektualna (8)webinarium (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)bezpieczeństwo danych (7)licencja (6)utwory (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)odpowiedzialność host provider'ów (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)Znalezione Polubione (6)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)nowe technologie (6)dyrektywy (6)prawnicy (5)prawo konsumenckie (5)umowy prawnoautorskie (5)service provider (5)forum internetowe (5)poufność (5)dowody (5)orzeczenia (5)technologie (5)spory konsumenckie (5)dozwolony użytek (5)embedding (5)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)RODO (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)chmura (4)reklama (4)rozpowszechnianie (4)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (4)dane (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)copyrights (4)Oracle (3)hosting (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)baza danych (3)monitorowanie użytkowników (3)ryzyka cloud computing (3)Usedsoft (3)inwigilacja w sieci (3)sprzedaż programu (3)link (3)treści (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)promocja (2)Facebook (2)prawa producentów fonogramów (2)metawyszukiwarki (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)ankiety online (2)GIODO (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)SABAM. Scarlet Extended (2)Platformy internetowe (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)cookies (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)usługi prawne (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)FinTech (2)sztuczna inteligencja (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)prawo angielskie (2)cloud computing dla prawników (2)administrator forum internetowego (2)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)sklepy internetowe (2)cyberbezpieczeństwo (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Chambers & Partners (2)Uber (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)kancelaria prawna (2)LegalTech (2)koszt retencji danych (2)wiarygodna wiadomość (2)ukierunkowana (2)BYOD (1)ustawa inwigilacyjna (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)koszty cloud computing (1)patenty (1)dostawcy usług cyfrowych (1)pobranie (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)geoblokowanie (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)operator usług kluczowych (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Royal Wedding (1)sprzedaż serwisu (1)Murphy (1)Creative Commons (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)ochrona prywatności (1)prawo właściwe (1)transmisja (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)monitoring internetu (1)ochrona opisów produktów (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)podatki (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)sunrise period (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)certyfikat (1)social media (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)usługi płatnicze (1)ETIAS (1)loterie (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)ethereum (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)sieci peer-to-peer (1)atak hakerski (1)fan page (1)bring your own device (1)prawo odstąpienia (1)Dostawcy treści online (1)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)cross-border portability (1)prawa artystów wykonawców (1)usługi cyfrowe (1)Deutsche Grammophon (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)eksport danych (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)QC Leisure (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)ochrona dóbr osobistych (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)ochrona wizerunku (1)prawo do nadań (1)odpowiedzialność pośredników (1)rejestracja domen (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)trwały nośnik (1)cyfrowa transformacja (1)ICANN (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)aplikacja mobilna (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)operatorzy witryn indeksujących (1)dane nieosobowe (1)gry hazardowe (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)smart contracts (1)adaptacje filmowe utworów (1)patent (1)serwis społecznościowy (1)RODO w ubezpieczeniach (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję